صنعت هوش مصنوعی چین بیشازپیش در حال تغییر تمرکز خود از توسعه مدلهای قدرتمندتر هوش مصنوعی بهسوی ارائه کاربردهای عملی از طریق همکاری بینالمللی است. در کنگره سالانه انجمن اتوماسیون چین (CAA) در پکن، کارشناسان صنعت بر اهمیت فزاینده پیوند پژوهشهای هوش مصنوعی، اتوماسیون صنعتی، آموزش مهندسی و شبکههای فناوری منطقهای تأکید کردند. گفتوگوها به روندی گستردهتر اشاره داشتند: در دسترس قرار دادن فناوریهای اتوماسیون و هوش مصنوعی برای کسبوکارها، تولیدکنندگان کشاورزی و مؤسسات آموزشی در اقتصادهای درحالتوسعه.
از توسعه مدلهای هوش مصنوعی تا کاربردهای صنعتی در دنیای واقعی
مرحله بعدی توسعه هوش مصنوعی صرفاً با قدرت پردازش، اندازه مدل یا عملکرد الگوریتمی تعیین نخواهد شد. دامنه تأثیر آن به این بستگی دارد که این فناوریها تا چه اندازه بتوانند بهطور مؤثر در محیطهای عملیاتی واقعی ادغام شوند.
برای شرکتهای صنعتی، این یعنی فراتر رفتن از نمایشهای هوش مصنوعی و توسعه راهکارهایی که چالشهای قابلاندازهگیری تولید را برطرف میکنند. کاربردهایی مانند پایش وضعیت تجهیزات، نگهداری و تعمیرات پیشبینانه، بازرسی خودکار، بهینهسازی تولید و کنترل هوشمند فرایند، فرصتهای عملی برای بهبود بهرهوری عملیاتی فراهم میکنند.
این گذار همچنین شیوه رویکرد ارائهدهندگان فناوری به بازارهای نوظهور را تغییر میدهد. آنها بهجای عرضه سامانههای پیچیدهای که به سرمایهگذاری چشمگیر در زیرساخت نیاز دارند، باید راهکارهای مقیاسپذیری ارائه کنند که با توانمندیهای فنی، شرایط عملیاتی و منابع نگهداری محلی سازگار باشند.
چین و جنوب شرق آسیا همکاری مهندسی هوش مصنوعی را تقویت میکنند
همکاری بینالمللی مهندسی در حال تبدیل شدن به مجرایی مهم برای گسترش کاربردهای هوش مصنوعی است. در کنگره CAA، انجمن اتوماسیون چین تفاهمنامهای چهارطرفه با آکادمی مهندسی و فناوری آسهآن مالزی (AAET)، دانشگاه تونکو عبدالرحمن (UTAR) و فدراسیون مؤسسات مهندسی آسیا و اقیانوسیه امضا کرد.
این توافقنامه مرکزی بینالمللی برای همکاری در کاربردهای هوش مصنوعی ایجاد میکند که به جنوب شرق آسیا خدمات میدهد و دانشگاه تونکو عبدالرحمن (UTAR) بهعنوان قطب منطقهای و دبیرخانه آن فعالیت میکند.
فعالیتهای برنامهریزیشده آن شامل آموزش هوش مصنوعی، پروژههای آزمایشی صنعتی، پژوهش مشترک، تدوین استانداردهای شایستگی مهندسی و تبادل میان پژوهشگران جوان است.
برای تولیدکنندگان جنوب شرق آسیا، این نوع همکاری میتواند به رفع چالشی دیرپا کمک کند: دسترسی به تخصص فنی. بسیاری از شرکتهای کوچک و متوسط به ظرفیت اتوماسیون واقفاند، اما فاقد تیمهای مهندسی و منابع لازم برای ارزیابی، استقرار و نگهداری سیستمهای پیشرفته هستند.
ارتباط میان مؤسسات دانشگاهی، سازمانهای اتوماسیون و شرکای صنعتی میتواند با آموزش عملی و پروژههای کاربردمحور به کاهش این شکاف کمک کند.
اتوماسیون صنعتی باید با شرایط محلی سازگار شود
یکی از نکات مهمی که در کنگره مطرح شد این بود که اقتصادهای درحالتوسعه از سطح یکسانی از زیرساخت دیجیتال، تخصص فنی یا آمادگی نهادی برخوردار نیستند.
این موضوع پیامدهای مستقیمی برای پروژههای اتوماسیون صنعتی دارد.
معماری کارخانه هوشمند با یکپارچگی بالا ممکن است برای یک واحد تولیدی بزرگ با شبکههای صنعتی جاافتاده و تیمهای مهندسی اختصاصی مناسب باشد. بااینحال، همین معماری ممکن است برای یک واحد تولیدی کوچکتر، بیدلیل پیچیده یا پرهزینه باشد.
در برخی محیطها، رویکردی تدریجیتر از نظر فنی و اقتصادی مناسب است. کنترل پایه مبتنی بر PLC، ورودی/خروجی توزیعشده، شبکههای ارتباطی صنعتی، گردآوری خودکار دادهها و پایش تجهیزات میتوانند زمینه را برای ارتقاهای دیجیتال آینده فراهم کنند.
از دیدگاه مهندسی، استقرار موفق اتوماسیون باید با مسئله واقعی تولید آغاز شود، نه با فناوریهای در دسترس.
در انتخاب سیستم باید موارد زیر را در نظر گرفت:
- معماری کنترلی موجود و رابطهای تجهیزات.
- دسترسی به اپراتورها و کارکنان نگهداری ماهر.
- زیرساخت ارتباطی و دسترسی به دادهها.
- هزینههای سرمایهگذاری اولیه و نگهداری بلندمدت.
- دسترسی به قطعات یدکی و پشتیبانی در طول عمر تجهیزات.
- فرصتهای توسعه مرحلهای و یکپارچهسازی سیستم.
این ملاحظات بهویژه برای شرکتهای کوچک و متوسط اهمیت دارند؛ جایی که تداوم تولید و هزینههای نگهداری اغلب تأثیر مستقیمی بر تصمیمهای سرمایهگذاری میگذارند.
اتوماسیون کشاورزی فرصتهای تازهای میگشاید
کشاورزی حوزه دیگری است که فناوریهای نسبتاً ساده اتوماسیون میتوانند در آن مزایای عملی به همراه داشته باشند.
نورلیدا بونیامین، رئیس کمیته مهندسی برای فناوریهای نوآورانه در فدراسیون جهانی سازمانهای مهندسی، به فرصتهایی همچون کوددهی با کمک پهپاد، اتوماسیون کشاورزی و بهبود تولید و بازاریابی محصولاتی مانند برنج و آناناس در جنوب شرق آسیا اشاره کرد.
این کاربردها نشان میدهند که اصول اتوماسیون صنعتی به کارخانههای تولیدی متعارف محدود نمیشوند.
عملیات کشاورزی میتوانند از چندین فناوری بهرهمند شوند:
- عملیات مبتنی بر پهپاد: پشتیبانی از پایش مزارع، ارزیابی محصولات و کاربرد دقیق کود.
- آبیاری خودکار: استفاده از حسگرها و سامانههای کنترلی برای تنظیم آبرسانی بر اساس شرایط مزرعه.
- اتوماسیون فرایند: بهبود یکنواختی در دستهبندی، درجهبندی، بستهبندی و فرآوری محصولات کشاورزی.
- دریافت داده: گردآوری اطلاعات درباره شرایط محیطی، فعالیتهای تولیدی و عملکرد تجهیزات.
نکته مهم این است که اتوماسیون همیشه به محیط تولیدی کاملاً دیجیتالیشده نیاز ندارد. بهکارگیری چند فناوری هدفمند نیز میتواند بهرهوری از منابع و ثبات عملیات را بهبود بخشد.
در مناطق کشاورزی در حال توسعه، مقرونبهصرفه بودن، سهولت نگهداری و تناسب با شرایط عملیاتی محلی باید از ملاحظات اصلی در طراحی سامانهها باشند.
گسترش همکاری چین و برزیل به هوش مصنوعی و مهندسی کشاورزی
این کنگره همچنین فرصتهای همکاری چین و برزیل در زمینه هوش مصنوعی، اتوماسیون کشاورزی، آموزش مهندسی و فناوریهای پشتیبان تولیدکنندگان کوچکتر را برجسته کرد.
کارلوس ادواردو پریرا، رئیس پیشین انجمن اتوماتیک برزیل و استاد دانشگاه فدرال ریو گرانده دو سول، تأکید کرد که همکاریهای بینالمللی باید به فعالیتهای عملی بینجامند، نه اینکه در سطح توافقهای رسمی باقی بمانند.
او پیشنهاد کرد در یکی از گردهماییهای دانشگاهی آینده، روز اتوماسیون برزیل و چین برگزار شود تا پژوهشگران و مهندسان برای بررسی کاربردهای هوش مصنوعی در صنعت و آموزش گرد هم آیند.
این پیشنهاد بازتابدهنده یکی از الزامات مهم همکاریهای بینالمللی در حوزه فناوری است: دانش مهندسی باید به پروژههایی تبدیل شود که بتوان آنها را در محیطهای عملیاتی واقعی ارزیابی کرد.
پژوهش مشترک، نصبهای آزمایشی، آموزش فنی و تبادلهای مهندسی میتوانند به شناسایی نیازهای کاربردیای کمک کنند که ممکن است در کشورهای مختلف تفاوت چشمگیری داشته باشند.
برای تولیدکنندگان تجهیزات اتوماسیون و یکپارچهسازان سامانه، این مشارکتها فرصتهایی نیز برای توسعه راهکارهایی متناسب با نیازهای صنعتی منطقه فراهم میکنند، بهجای آنکه صرفاً محصولات موجود را از بازاری به بازار دیگر منتقل کنند.
چالش مهندسی: سازگار کردن هوش مصنوعی با سامانههای اتوماسیون موجود
از دیدگاه مهندسی اتوماسیون صنعتی، یکی از مهمترین چالشها در گسترش کاربردهای هوش مصنوعی، یکپارچهسازی آن با زیرساختهای کنترلی موجود است.
بسیاری از کارخانههای در حال بهرهبرداری همچنان به معماریهای تثبیتشده PLC، DCS، SCADA و SIS متکی هستند. این سیستمها کارکردهای متفاوتی دارند و الزامات متفاوتی برای ارتباطات، دسترسپذیری، امنیت سایبری و ایمنی عملیاتی دارند.
ورود هوش مصنوعی به چنین محیطهایی مستلزم بررسی دقیق رابطه میان فناوری عملیاتی (OT) و فناوری اطلاعات (IT) است.
برای نمونه، یک پلتفرم نگهداری پیشبینانه مبتنی بر هوش مصنوعی میتواند دادههای تجهیزات را از PLCها، سامانههای پایش ارتعاش، ترانسمیترهای دما و شبکههای ارتباطی صنعتی گردآوری کند. سپس میتوان اطلاعات گردآوریشده را تحلیل کرد تا الگوهای عملیاتی غیرعادی شناسایی شوند و برنامهریزی نگهداری پشتیبانی شود.
بااینحال، پلتفرم هوش مصنوعی نباید بهطور خودکار جایگزین کارکردهای کنترلی یا حفاظتی موجود شود. کنترل بلادرنگ و اقدامات مرتبط با ایمنی باید در چارچوب سیستمهایی باقی بمانند که بهدرستی مهندسی و اعتبارسنجی شدهاند.
چند ملاحظه مهندسی نیازمند توجه ویژهاند:
- کیفیت داده: تحلیل هوش مصنوعی به دادههای عملیاتی دقیق، سازگار و بهاندازه کافی جزئی نیاز دارد.
- یکپارچهسازی سیستم: رابطهای میان تجهیزات قدیمی، شبکههای صنعتی و پلتفرمهای داده باید بهدرستی طراحی شوند.
- امنیت سایبری: اتصال میان محیطهای فناوری عملیاتی (OT) و فناوری اطلاعات (IT) به دسترسی کنترلشده و بخشبندی مناسب شبکه نیاز دارد.
- تداوم عملیات: استقرار هوش مصنوعی نباید اختلال غیرضروری در فرایندهای تولیدی موجود ایجاد کند.
- مدیریت چرخه عمر: دسترسپذیری سختافزار، پشتیبانی نرمافزاری، قطعات یدکی و منابع مهندسی باید در سراسر چرخه عمر سیستم در نظر گرفته شوند.
در بسیاری از کارخانهها، کاربردیترین نقطه شروع، افزودن هوش مصنوعی بهعنوان یک لایه تکمیلی پایش و پشتیبانی تصمیمگیری است. این کار به اپراتورها و مهندسان تعمیر و نگهداری امکان میدهد عملکرد آن را ارزیابی کنند، بیآنکه فوراً راهبردهای کنترلی تثبیتشده را تغییر دهند.
چرا اتوماسیون مقرونبهصرفه و مقیاسپذیر برای بنگاههای کوچک و متوسط اهمیت دارد
احتمالاً بنگاههای کوچک و متوسط نقش مهمی در گسترش پذیرش هوش مصنوعی صنعتی ایفا میکنند. بااینحال، نیازهای آنها اغلب با نیازهای گروههای صنعتی بزرگ متفاوت است.
تولیدکنندگان بزرگ ممکن است بخشهای اختصاصی اتوماسیون، پلتفرمهای متمرکز داده و بودجههای قابلتوجهی برای تحول دیجیتال داشته باشند. کسبوکارهای کوچکتر اغلب با نیروی مهندسی محدود فعالیت میکنند و به تجهیزاتی متکی هستند که شاید سالها پیش نصب شده باشند.
برای این شرکتها، راهبرد مؤثر اتوماسیون باید بهبودهای قابلاندازهگیری را در اولویت قرار دهد، نه پیچیدگی فناوری را.
الگوی پیادهسازی مرحلهای میتواند مسیری عملی فراهم کند:
- گلوگاههای تولید را شناسایی کنید: مشخص کنید عملیات دستی، توقف تجهیزات یا کیفیت ناپایدار محصول در کجا بیشترین هزینههای عملیاتی را ایجاد میکنند.
- اتوماسیون پایه را برقرار کنید: در صورت نیاز، حسگرهای مناسب، کنترل PLC و ارتباطات صنعتی را بهکار بگیرید.
- شفافیت دادهها را افزایش دهید: اطلاعات تجهیزات و فرایندها را برای پایش عملیاتی جمعآوری کنید.
- تحلیل هوشمند را بهکار بگیرید: ابزارهای هوش مصنوعی را برای نگهداری پیشبینانه، بازرسی کیفیت یا بهینهسازی تولید بهکار ببرید.
- گسترش بر اساس نتایج: کاربردهای موفق را به خطوط تولید یا تأسیسات بیشتری تعمیم دهید.
این رویکرد نیاز به سرمایهگذاری اولیه سنگین را کاهش میدهد و در عین حال به کسبوکارها امکان میدهد توانمندیهای فنی خود را بهتدریج توسعه دهند.
آینده اتوماسیون جهانی به همکاری عملی بستگی دارد
گفتوگوهای کنگره انجمن اتوماسیون چین بازتابدهنده تغییری گستردهتر در چشمانداز جهانی اتوماسیون هستند. توسعه هوش مصنوعی بیشازپیش با کاربردهای صنعتی، بهرهوری کشاورزی، آموزش مهندسی و همکاری فنی بینالمللی پیوند خورده است.
برای ارائهدهندگان فناوری، فرصت صرفاً در صادرات تجهیزات یا نرمافزارهای پیشرفتهتر نیست. باید چالشهای عملیاتی بازارهای مختلف را شناخت و راهکارهایی ارائه کرد که در شرایط محلی قابل نصب، نگهداری و توسعه باشند.
برای مهندسان صنعتی، این یعنی ترکیب تخصص سنتی در اتوماسیون با قابلیتهای نوظهور هوش مصنوعی، همراه با توجه به سازگاری سامانهها، ایمنی عملیاتی و هزینههای چرخه عمر.
در نهایت، ارزش هوش مصنوعی صنعتی با دستاوردهای آن در محیطهای واقعی تولید سنجیده میشود. بهرهبرداری بهتر از تجهیزات، کاهش زمان توقف، یکنواختی بیشتر محصولات و مدیریت کارآمدتر منابع، نتایج ملموسی هستند که صرفنظر از اندازه یا موقعیت مکانی تولیدکنندگان اهمیت دارند.
شبکههای جهانی اتوماسیون زمانی معنادارتر میشوند که همکاری از توافقنامههای پژوهشی و نمایش فناوری فراتر رود و به بهبودهای قابلاندازهگیری برای کسبوکارها و جوامعی منجر شود که قرار است در خدمت آنها باشد.
